Không chỉ có di chúc bằng văn bản, pháp luật còn cho phép thực hiện di chúc qua lời nói. Tuy nhiên, để di chúc miệng được công nhận là hợp pháp, nó phải đáp ứng một số điều kiện cụ thể. Vậy, những điều kiện đó là gì?
Mục Lục
Di chúc miệng là gì?
Di chúc là hình thức bảo đảm quyền định đoạt tài sản của cá nhân sau khi qua đời. Theo quy định của Bộ Luật Dân sự Việt Nam, di chúc có thể được lập dưới 2 dạng:
- Dạng văn bản;
- Dạng di chúc miệng.
Trong đó, di chúc miệng là hình thức đặc biệt, chỉ được thực hiện trong những trường hợp nhất định.
Di chúc miệng là việc người lập di chúc bày tỏ ý chí của mình bằng lời nói trước người làm chứng. Hình thức này chủ yếu được sử dụng trong trường hợp người để lại di sản bị bệnh, không thể viết tay, đánh máy bằng văn bản.
Có thể lập di chúc miệng không?
Theo Bộ luật Dân sự 2015, hoàn toàn có thể lập di chúc bằng miệng. Cụ thể, theo Điều 627, di chúc phải được lập thành văn bản. Tuy nhiên, trong trường hợp hoàn cảnh khẩn cấp thì hình thức di chúc miệng sẽ được áp dụng.
Như vậy di chúc bằng miệng có hiệu lực tương đương với di chúc lập bằng văn bản.
Di chúc bằng miệng có giá trị không?
Theo khoản 1 Điều 629 của Bộ luật Dân sự 2015, di chúc miệng chỉ được phép sử dụng trong trường hợp tính mạng của người lập di chúc đang gặp nguy hiểm, có nguy cơ chết đột ngột, và không có điều kiện để lập di chúc bằng văn bản. Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm di chúc miệng được thực hiện mà người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn và sáng suốt, thì di chúc miệng đó sẽ tự động bị hủy bỏ.
Như vậy, trong những tình huống khẩn cấp, khi thời gian và điều kiện hạn chế không cho phép soạn thảo di chúc bằng văn bản, di chúc miệng là lựa chọn thay thế có giá trị pháp lý hữu hiệu nhất. Tuy nhiên chỉ trong khoảng thời gian ngắn và dưới điều kiện cụ thể.
Ngoài ra, việc lựa chọn hình thức lập di chúc cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo ý chí của người lập di chúc được thực hiện đúng như mong muốn.
Có thể lập di chúc miệng trong những trường hợp nào?
Để di chúc miệng có giá trị pháp lý, cần đáp ứng đồng thời ba nhóm điều kiện sau. Bao gồm: điều kiện về thời điểm lập di chúc, điều kiện đối với người lập di chúc và điều kiện đối với người làm chứng.
Điều kiện về thời điểm lập
Di chúc miệng chỉ được chấp nhận khi người để lại di sản đang ở trong tình trạng nguy kịch, tính mạng bị đe dọa và không có khả năng soạn thảo di chúc bằng văn bản.
Trong hoàn cảnh đó, nếu sức khỏe khiến người lập di chúc không thể tự tay viết ra ý chí của mình, họ có thể truyền đạt lời nói cuối cùng dưới sự chứng kiến của ít nhất là 2 người làm chứng.
Người làm chứng phải lập tức ghi chép lại và ký tên vào văn bản xác nhận. Trong vòng 5 ngày làm việc, chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng cần được công chứng hoặc chứng thực để tăng cường tính pháp lý của di chúc.
Điều kiện đối với người lập di chúc
Theo điểm a khoản 1 Điều 630 của Bộ luật Dân sự 2015, để di chúc được coi là hợp pháp, người lập di chúc phải thể hiện được sự minh mẫn, sáng suốt trong quá trình bày tỏ ý chí. Họ không được chịu ảnh hưởng của bất kỳ hành vi lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép nào.
Bên cạnh đó, nội dung di chúc cần đảm bảo không vi phạm các quy định của pháp luật, không trái với đạo đức xã hội và phải tuân thủ đúng hình thức quy định. Người lập di chúc phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự để định đoạt tài sản.
Điều kiện đối với người làm chứng
Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu phải có ít nhất hai người làm chứng cho di chúc miệng. Theo khoản 5 Điều 630 và Điều 632, sau khi người lập di chúc bày tỏ ý chí cuối cùng, người làm chứng phải ngay lập tức ghi chép lại toàn bộ nội dung di chúc và cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào văn bản này.
Những người làm chứng phải có khả năng nhận thức tốt, đủ năng lực hành vi dân sự và không được có bất kỳ mối liên hệ về quyền lợi tài sản nào với di chúc, cũng như không phải là đối tượng được thừa kế. Điều này nhằm đảm bảo lời khai của họ khách quan, chính xác. Cũng như góp phần bảo vệ sự công bằng trong quá trình thực hiện di chúc.
Việc quy định nghiêm ngặt các điều kiện trên nhằm bảo vệ quyền lợi của người lập di chúc và người thừa kế, tránh tranh chấp pháp lý. Đảm bảo ý chí của người để lại di sản được thực hiện minh bạch.
Như vậy có thể lập di chúc bằng miệng trong trường hợp đáp ứng được các điều kiện về người làm chứng, chủ thể, và hoàn cảnh dẫn đến việc lập di chúc bằng miệng.
Xem thêm tại bài viết: Di chúc hợp pháp là gì? Cách lập di chúc hợp pháp viết tay và đánh máy có hiệu lực
Có được Công chứng di chúc miệng không?
Pháp luật không có quy định về việc cấm công chứng di chúc miệng. Tuy nhiên, thực tế hiện nay việc công chứng di chúc miệng thường được thay thế bằng việc chứng thực chữ ký cho người làm chứng di chúc. Đây cũng là quy định phù hợp với khoản 5 Điều 630 về việc đánh giá di chúc hợp pháp.
Theo đó, di chúc bằng miệng sẽ có điều kiện nếu trong thời gian 05 ngày, kể từ ngày di chúc được lập, di chúc cần phải được chứng thực chữ ký do văn phòng công chứng xác nhận. Như vậy di chúc bằng miệng vẫn được coi là có công chứng, chứng thực trên di chúc.
Một số rủi ro và tranh chấp có thể xảy ra liên quan đến di chúc miệng
Di chúc miệng luôn tồn tại rủi ro và tranh chấp do thiếu văn bản gốc của người lập. Một số điểm bất lợi tiêu biểu bao gồm:
- Việc chứng minh tính hợp pháp của di chúc miệng gặp không ít khó khăn nếu người làm chứng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ. Việc ghi chép, ký tên hoặc công chứng không đúng thời gian quy định có thể khiến di chúc bị xem là không hợp lệ.Từ đó, làm mất giá trị pháp lý của di chúc.
- Ngoài ra, do không có bản văn gốc để xác minh, nội dung di chúc miệng dễ bị xuyên tạc hoặc thay đổi theo lợi ích cá nhân của những người làm chứng. Việc này có thể làm dấy lên tranh cãi về việc liệu di chúc có thực sự phản ánh đúng ý chí của người lập hay không.
- Cuối cùng, mâu thuẫn có thể nảy sinh từ việc một số người cho rằng di chúc miệng không hợp pháp hoặc không đúng với mong muốn ban đầu của người để lại di sản. Những tranh chấp như vậy không chỉ kéo dài quá trình giải quyết di sản mà còn có thể gây ra hậu quả tiêu cực đối với sự ổn định của gia đình và tài sản.
Như vậy, dù di chúc miệng là lựa chọn hữu ích trong những hoàn cảnh cấp bách, nhưng chính việc không có văn bản gốc của nó lại tiềm ẩn nhiều rủi ro và thách thức. Điều này đòi hỏi sự ghi nhận và chứng thực nhằm đảm bảo rằng ý chí cuối cùng của người lập di chúc được bảo vệ một cách trọn vẹn và minh bạch.
Kết luận
Di chúc miệng là một hình thức lập di chúc đặc biệt, chỉ áp dụng trong tình huống khẩn cấp và phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật để đảm bảo hiệu lực. Để tránh rủi ro và tranh chấp, khi có điều kiện, người dân nên lập di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực thay vì di chúc miệng. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của người thừa kế và bảo đảm ý nguyện của người để lại tài sản được thực hiện đúng theo mong muốn.
Nếu quý vị đang băn khoăn về di chúc miệng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Luật Nhật Thư qua hotline tư vấn miễn phí 0842.894.888. Chúng tôi luôn sẵn sàng giải đáp mọi thắc mắc của quý vị.
Luật Nhật Thư tự hào là một tổ chức hành nghề luật sư uy tín, với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm trên nhiều lĩnh vực, cam kết hỗ trợ quý vị một cách tận tâm và chuyên nghiệp. Chúng tôi không chỉ tư vấn miễn phí mà còn cung cấp giải pháp cụ thể giúp quý vị hiểu rõ quy trình, đảm bảo quyền lợi của mình trong quá trình lập và thực hiện di chúc. Hãy để chúng tôi đồng hành cùng quý vị, cung cấp sự an tâm và hướng dẫn chi tiết từng bước, giúp quý vị chuyển giao di sản theo đúng nguyện vọng. Đừng chần chừ, hãy nhấc máy và gọi ngay cho Luật Nhật Thư để được hỗ trợ kịp thời và hiệu quả nhất.
Về chúng tôi
Để được giải đáp chi tiết về Di chúc miệng vui lòng liên hệ với chúng tôi theo thông tin sau đây:
Công Ty Luật Nhật Thư
🏛 Trụ sở chính: Số 4, Tổ 32, phường Hoàng Văn Thụ, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội.
📍Văn phòng giao dịch: Biệt thự lotus 50, Tòa nhà EuroWinDow River Park, đường Trường Sa, Đông Hội, Đông Anh Hà Nội.
🏛 Luật sư Hồ Chí Minh: Phòng 14.04 Lô B, Tòa nhà PN Techcons, 48 Hoa Sứ, Phường 7, Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
✅ Giấy Đăng ký hoạt động số 01022087/TP/ĐKHĐ do Sở Tư Pháp UBND TP. Hà Nội cấp theo Thông báo số 3174/TB-STP.
Hotline: Luật Nhật Thư hotline 0842894888 (Zalo/line/viber/messenger)
Website: https://luatnhatthu.vn/
Email: luatnhatthu@gmail.com
Instagram: https://www.instagram.com/luatsu.nhatthu
