Hiện nay tình trạng có con trước hôn nhân, có con khi chưa ly hôn diễn ra rất phổ biến. Việc có con trước hôn nhân gây ra một số cản trở khi đăng ký khai sinh cho con, nhất là khi người mẹ chưa ly hôn với chồng cũ do phải thực hiện việc xác định cha, mẹ con theo quy định tại Điều 88 Luật hôn nhân và gia đình 2014. Vậy cha mẹ chưa đăng ký kết hôn có thể làm giấy khai sinh cho con mang họ cha được không? Bài viết sau đây sẽ phân tích cụ thể, dựa trên cơ sở pháp lý chi tiết.
Mục Lục
Quy định của pháp luật về việc khai sinh cho con khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn
Các quy định của pháp luật về việc khai sinh cho con khi chưa kết hôn:
Điều 88 Luật hôn nhân và gia đình 2014: Xác định cha, mẹ
1. Con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng.
Con được sinh ra trong thời hạn 300 ngày kể từ thời điểm chấm dứt hôn nhân được coi là con do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân.
Con sinh ra trước ngày đăng ký kết hôn và được cha mẹ thừa nhận là con chung của vợ chồng.
2. Trong trường hợp cha, mẹ không thừa nhận con thì phải có chứng cứ và phải được Tòa án xác định.
Điều 14,15,16 Thông tư 04/2020/TT Bộ tư pháp ngày 28/05/2020 hướng dẫn việc khai sinh cho con và nhận cha mẹ con:
Khi đăng ký khai sinh cho trẻ em mà có người yêu cầu đăng ký nhận cha, mẹ, con thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ kết hợp giải quyết thủ tục đăng ký khai sinh và thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con
Như vậy, pháp luật về hộ tịch đều có quy định xác định con trong hôn nhân và con ngoài hôn nhân. Trường hợp cha mẹ chưa đăng ký kết hôn mà có con được coi là con ngoài hôn nhân hoàn toàn có thể khai sinh cho con. Tuy nhiên sẽ phụ thuộc vào việc người mẹ đã từng kết hôn hay chưa như sau:
- Người mẹ chưa từng kết hôn với ai: Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ có thẩm quyền đăng ký nhận cha mẹ con. Sau khi nhận cha con, bố mẹ có thể làm khai sinh cho con mang họ cha;
- Người mẹ chưa ly hôn mà có con với người khác: Toà án là cơ quan thực hiện xác định cha mẹ con. Sau khi có bản án của Toà, sẽ thực hiện việc cải chính hộ tịch khai sinh và đổi họ của con sang họ cha đẻ.
Lưu ý: Kể cả khi người mẹ đã ly hôn, nhưng con sinh ra trong thời gian 300 ngày kể từ khi ly hôn thì cha, mẹ chưa đăng ký kết hôn vẫn phải nộp hồ sơ xác định cha cho con tại Toà án.
=>Như vậy, cha mẹ chưa đăng ký kết hôn vẫn có thể làm khai sinh cho con được. Tuy nhiên, nếu người mẹ chưa ly hôn mà có con với người khác, việc khai sinh cho con bắt buộc phải thực hiện thủ tục xác định cha con tại Toà.
Thủ tục khai sinh cho con khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn
Cha mẹ có thể khai sinh cho con khi chưa đăng ký kết hôn, được quy định cụ thể ở Luật hộ tịch 2014, Nghị định 123/2015 và Thông tư 04 hướng dẫn chi tiết thi hành Luật hộ tịch:
- Điểm đ, khoản 1, Điều 3 Luật hộ tịch 2014: Nội dung đăng ký hộ tịch: “Đăng ký nhận cha, mẹ con“.
- Điều 19, Nghị định 123/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật hộ tịch hướng dẫn về Hồ sơ đăng ký nhận cha mẹ con:
- Điều 14, 15, và 16 Thông tư 04/2020/TT-BTP hướng dẫn chi tiết về Hồ sơ, điều kiện, chứng cứ chứng minh quan hệ cha mẹ con.
Lưu ý: Việc nhận cha mẹ con quy định tại Luật hộ tịch 2014 chỉ áp dụng cho các trường hợp người mẹ chưa từng đăng ký kết hôn với ai, hoặc không xác minh được tình trạng hôn nhân của người mẹ.
Thẩm quyền khai sinh cho con khi chưa kết hôn
Theo quy định tại Điều 24 Luật hộ tịch 2014, Uỷ ban xã có thẩm quyền thực hiện việc khai sinh cho con khi cha mẹ chưa kết hôn, kết hợp với việc nhận cha con:
“Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận là cha, mẹ, con thực hiện đăng ký nhận cha, mẹ, con”.
Như vậy, khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn, có thể ra nơi thường trú, nơi tạm trú của cha hoặc mẹ để thực hiện việc khai sinh cho con chung.
Thời gian thực hiện thủ tục tối đa không quá 8 ngày làm việc, theo quy định tại khoản 2 Điều 25 Luật hộ tịch.
Hồ sơ đăng ký khai sinh và nhận cha con
Theo quy định tại khoản 2 Điều 19, nếu cha mẹ chưa có giấy chứng nhận kết hôn, cần xuất trình một trong các giấy tờ sau:
- a) Tờ khai nhận cha, mẹ, con theo mẫu quy định;
- b) Giấy tờ, tài liệu chứng minh quan hệ cha – con hoặc quan hệ mẹ – con;
- c) Bản sao giấy tờ chứng minh nhân thân.
Khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn, sẽ cần chứng minh được mối quan hệ với người con. Hiện nay theo Thông tư 04, việc chứng minh quan hệ sẽ dựa trên các giấy tờ sau:
- Giấy chứng sinh bản gốc có thông tin người mẹ;
- Xét nghiệm ADN tại cơ sở giám định;
- Văn bản xác nhận thừa nhận là con chung;
- Bản án, quyết định của Toà án.
Ngoài ra, để đảm bảo đúng thẩm quyền thì hồ sơ khai sinh cho con nên đính kèm theo 01 Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cho người mẹ (Thời hạn 06 tháng);
Sau khi có Trích lục nhận cha con, cha mẹ đi đăng ký khai sinh cho con hoặc bổ sung thêm tên cha vào giấy khai sinh của con.
Một số lưu ý cho cha mẹ khi khai sinh cho con
Qua thực tiễn các trường hợp làm khai sinh cho con khi cha mẹ chưa kết hôn. Chúng tôi thấy cần lưu ý các vấn đề sau:
- Vấn đề về tình trạng hôn nhân của người mẹ: 02 cha mẹ cần chắc chắn và đảm bảo người mẹ chưa từng kết hôn với ai hoặc đã ly hôn nhưng con sinh ra ngoài thời gian 300 ngày để không liên quan tới người chồng cũ.
- Vấn đề tình trạng hôn nhân của người cha: Pháp luật không cấm người cha đã có vợ thực hiện việc nhận con. Tuy nhiên, sẽ phát sinh rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính (tối đa 10.000.000 đồng theo Điều 62 Nghị định 109/2026).
- Sự có mặt của cha mẹ khi khai sinh cho con: cha mẹ phải có mặt theo quy định tại khoản 1 Điều 25 Luật hộ tịch 2014.
Ngoài ra có thể phát sinh một số tình huống cho cha mẹ như mất giấy chứng sinh, thông tin nhân thân không khớp, không khớp dữ liệu trên Vneid…Vì vậy cha mẹ cần kiểm tra kỹ các thông tin này trước khi làm thủ tục khai sinh cho con.
Thủ tục khai sinh cho con khi chưa ly hôn mà có con với người khác
Theo quy định tại khoản 4 Điều 16 Thông tư 04, khi chưa ly hôn mà có con với người khác, nếu muốn khai sinh cho con có tên cha đẻ thì cần thực hiện thủ tục tại Toà án:
“Trường hợp con do người vợ sinh ra hoặc có thai trong thời kỳ hôn nhân nhưng vợ hoặc chồng không thừa nhận là con chung hoặc người khác muốn nhận con thì do Tòa án nhân dân xác định theo quy định pháp luật”.
Khoản 4 Điều 16 Thông tư 04/2020 hướng dẫn Luật hộ tịch
Như vậy, khi chưa ly hôn mà có con với người khác có thể làm giấy khai sinh cho con theo các cách sau:
- Khai sinh cho con theo tên người chồng cũ;
- Khai sinh cho con có tên bố đẻ, mẹ đẻ (Cần thực hiện tại Toà);
- Khai sinh cho con có tên 1 mình người mẹ (Nếu người chồng cũ đồng ý không công nhận cha con tại Toà án);
Thẩm quyền khai sinh cho con khi chưa ly hôn với người khác
Theo quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Toà án nhân dân nơi bị đơn cư trú có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về dân sự, hôn nhân gia đình:
“a) Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, nếu bị đơn là cá nhân hoặc nơi bị đơn có trụ sở, nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình..”
Điểm a, khoản 1, Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015
Trong vụ án xác định cha mẹ con, cha đẻ sẽ là nguyên đơn khởi kiện, bị đơn là người mẹ đẻ và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan tới vụ án là người chồng theo hôn nhân. Việc xác định đúng tư cách tố tụng sẽ giúp bạn nộp hồ sơ đúng thẩm quyền.
Như vậy, nếu muốn khai sinh cho con khi chưa kết hôn, cha đẻ cần đứng đơn khởi kiện nộp hồ sơ về nơi người mẹ/người con đang thường trú, tạm trú. Sau khi có bản án của Toà án, cha mẹ có thể thực hiện việc cải chính và khai sinh cho con tại uỷ ban.
Hồ sơ khai sinh cho con ngoài giá thú tại Toà án
Để thực hiện xác định cha đẻ cho con tại Toà, cha mẹ cần chuẩn bị những hồ sơ sau:
- Căn cước công dân của 02 cha mẹ;
- Căn cước của người chồng cũ;
- Giấy chứng sinh/ Giấy khai sinh của con;
- Quyết định ly hôn của người mẹ;
- Xác nhận cư trú của người chồng cũ;
- Xét nghiệm ADN giữa cha đẻ và con;
Như vậy, để Toà án thụ lý giải quyết hồ sơ nhận cha con, cha mẹ cần cung cấp được giấy tờ chứng minh quan hệ cha con, và thông tin liên lạc với người chồng cũ.
Thực tế, trong các vụ án khai sinh cho con khi mẹ chưa ly hôn tại Toà, việc cung cấp giấy tờ liên quan tới người chồng cũ là rất khó khăn, do 02 bên đã ly hôn nhiều năm hoặc chồng cũ không hỗ trợ thực hiện thủ tục. Đây là lý do chính cản trở khai sinh cho con, bị Toà án trả lại hồ sơ.
Thủ tục khai sinh cho con sau khi có Bản án của Toà
Sau khi có bản án xác định cha mẹ con tại Toà, cha mẹ dù chưa kết hôn hoàn toàn có thể cải chính giấy khai sinh cho con, đổi họ cho con sang họ cha đẻ, bố đẻ. Thủ tục thực hiện như sau:
Bước 1: Kiểm tra lại thông tin bản án xác định cha con, cần lưu ý các vấn đề sau:
- Bản án có hiệu lực pháp luật;
- Bản án có nội dung đương sự có quyền tới cơ quan hộ tịch thực hiện việc cải chính khai sinh, đăng ký khai sinh cho con;
Bước 2: Chuẩn bị tờ khai, hồ sơ khai sinh cho con:
- Giấy khai sinh của con;
- Tờ khai đăng ký khai sinh, thay đổi cải chính thông tin hộ tịch;
- Căn cước công dân của 02 bố mẹ;
- Xét nghiệm ADN;
- Bản án xác định cha đẻ cho con.
Bước 3: Nộp hồ sơ thay đổi tên, đổi họ cha cho con.
Theo quy định tại Điều 27 Bộ luật dân sự 2015, cha mẹ có thể đổi họ cho con sang họ cha đẻ sau khi xác định cha mẹ cho con.
d) Thay đổi họ cho con theo yêu cầu của cha đẻ, mẹ đẻ hoặc của con khi xác định cha, mẹ cho con;
Điều 27 Bộ luật dân sự 2015
Một số câu hỏi thường gặp
Cha mẹ chưa đăng ký kết hôn vẫn có thể làm khai sinh cho con, căn cứ theo quy định tại Điều 3 Luật hộ tịch 2014, Điều 19, Nghị định 123/2015/NĐ-CP. Đây là các trường hợp người mẹ chưa từng kết hôn với ai, hoặc đã kết hôn và sinh con ngoài thời gian 300 ngày, kể từ khi ly hôn.
Người chồng đang có quan hệ hôn nhân vẫn có thể thực hiện việc nhận cha con với con đẻ, với điều kiện người mẹ phải chưa từng kết hôn với ai.
Hoàn toàn có thể khai sinh cho con khi người mẹ chưa ly hôn với chồng cũ hoặc sinh con trong thời gian 300 ngày kể từ khi ly hôn, nhưng cần thực hiện thủ tục xác định cha mẹ con tại Toà, theo Điều 88 Luật hôn nhân và gia đình 2014.
Người cha đẻ hoàn toàn có thể nộp đơn khởi kiện xác định cha con, nếu không liên lạc được với người chồng hôn nhân, Toà án sẽ xét xử vắng mặt họ.
Lời kết
Như vậy, cha mẹ hoàn toàn có thể làm giấy khai sinh cho con khi chưa đăng ký kết hôn hoặc Khi người mẹ chưa ly hôn với chồng cũ. Tuy nhiên, phụ thuộc vào việc người mẹ sinh con trong hôn nhân hay ngoài hôn nhân mà việc khai sinh cho con sẽ thực hiện theo 02 thủ tục khác nhau tại Toà án và Uỷ ban.
Trường hợp cần tư vấn và hỗ trợ các thủ tục khai sinh cho con, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ và hướng dẫn hồ sơ.
✅ Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư Luật Nhật Thư (LNT.INCO)
🏛 Trụ sở chính: 183a Lĩnh Nam, phường Vĩnh Hưng, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
📍 Địa điểm kinh doanh: Biệt thự Lotus 50, Tòa nhà EuroWinDow River Park, xã Đông Anh, Hà Nội.
✅ Mã số thuế: 0110674273
📞 Điện thoại: 088.6798.458 (Zalo/Line/Messenger)
📩 Email: luatnhatthu@gmail.com
Fanpage: https://www.facebook.com/luatsunhatthu
Instagram: https://www.instagram.com/luatsu.nhatthu
